Dấu hiệu nhận biết bệnh vô cảm | Safe and Sound

Có những người dường như không vui trước niềm vui của người khác, không buồn trước những chuyện đáng buồn và ngày càng trở nên thờ ơ với mọi thứ xung quanh. Đó có phải là “vô cảm”? Hay phía sau sự lạnh nhạt ấy đang là một vấn đề tâm lý cần được quan tâm? “Vô cảm” không phải là một bệnh lý cụ thể, nhưng trạng thái mất hứng thú, trống rỗng và khó kết nối cảm xúc kéo dài có thể là dấu hiệu đáng lưu ý. Cùng Safe & Sound tìm hiểu những biểu hiện thường gặp và khi nào nên tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn.

Nguyễn Thị Hồng Hạnh | Bác sĩ - Viện tâm lý và sức khỏe tinh thần SnS

Trung tâm Nghiên cứu Sức khỏe Cộng đồng và Phát triển

1. Vô cảm là gì?

Vô cảm là trạng thái cảm xúc đặc trưng bởi sự thờ ơ, lãnh đạm, không quan tâm đến những sự việc, vấn đề xảy ra xung quanh - đặc biệt là những sự việc gây ra tổn thương đến thể chất và tinh thần con người, hay còn được gọi là “máu lạnh”. Chuyên gia tâm lý nhấn mạnh, những người có lối sống vô cảm thường chỉ quan tâm đến một mình bản thân họ, không có cảm xúc gì trước nỗi đau, sự khó khăn của người khác, dù đó là người thân.

Tuy nhiên, cần phân biệt cách sử dụng từ “vô cảm” trong giao tiếp hằng ngày với khái niệm trong sức khỏe tâm thần.

Vô cảm không phải là một chẩn đoán tâm thần độc lập. Một người ít thể hiện cảm xúc không đồng nghĩa với việc họ đang mắc một bệnh lý. Tính cách hướng nội, cách biểu đạt cảm xúc khác nhau hoặc một giai đoạn tạm thời ít giao tiếp đều có thể khiến một người trông “lạnh nhạt” hơn bình thường.

Ngược lại, nếu sự thờ ơ đi kèm mất hứng thú, cảm giác trống rỗng, suy giảm động lực hoặc khó kết nối với người khác kéo dài, đây có thể là dấu hiệu cần được quan tâm và đánh giá kỹ hơn.

Vô cảm đang trở thành vấn nạn đối với mỗi cá nhân, gia đình và xã hội

2. Biểu hiện của vô cảm

Trong mỗi chúng ta, chắc hẳn ai cũng từng chứng kiến sự vô cảm trong xã hội này ít nhất một lần. Chuyên gia tâm lý nhấn mạnh, thậm chí chính chúng ta có thể là người vô cảm hoặc là nạn nhân của sự vô cảm. Thực trạng này có thể diễn ra trong các hoạt động của xã hội, ở bất cứ đâu từ trường học, nơi công sở,...

Những dấu hiệu nhận biết lối sống vô cảm là:

- Thờ ơ, bàng quan, không có cảm xúc với mọi vấn đề xung quanh cuộc sống.

- Thiếu sự đồng cảm với đau khổ, khó khăn của mọi người xung quanh.

- Hời hợt trong mối quan hệ giữa người – người, người – vật hoặc với mọi vấn đề xung quanh.

- Luôn đề cao lợi ích bản thân, nhưng cũng có những người thậm chí chỉ “sống cho có”, họ thậm chí còn chẳng quan tâm đến chính mình.

- Luôn cảm thấy trống rỗng, mất cảm xúc với mọi người, kể cả bản thân, không buồn phiền khi bị chê trách, không vui khi được khen ngợi.

- Khó khăn trong việc duy trì các mối quan hệ, không biết lắng nghe hay giúp đỡ người khác.

- Chuyên gia tâm lý cho biết, họ không có ý định giúp người khác, luôn cho rằng đó không phải việc của mình, sợ phiền hà nên thường bỏ qua, ngay cả khi có người cầu xin sự giúp đỡ trước mặt.

Người vô cảm thường dửng dưng, không quan tâm đến khó khăn của người khác

- Lời nói và cảm xúc tiêu cực, thường nhắm đến người khác, có thể làm tổn thương những người xung quanh bằng những lời nói vô cảm của mình.

- Cảm thấy gượng gạo khi nói chuyện với người khác, lạc lõng trống rỗng khi đến những nơi đông người.

- Luôn cảm thấy nghi ngờ xung quanh, không có niềm tin vào bất cứ điều gì.

- Theo chuyên gia tâm lý, họ thường vô cảm trước những đau đớn của người khác, chẳng hạn người khác bị bạo lực không can ngăn mà còn xúi dục để cuộc chiến diễn ra nghiêm trọng hơn.

- Không có định hướng, không cảm thấy hy vọng nhiều vào điều gì, sống như không có khát vọng.

Xem thêm: Tại sao chúng ta mất động lực: Nguyên nhân và cách khắc phục

3. Làm thế nào phân biệt vô cảm với tính cách ít thể hiện cảm xúc?

Không phải người ít nói, ít thể hiện cảm xúc hoặc không thích giao tiếp đều là người vô cảm.

Có thể tham khảo một số điểm khác biệt sau:

Đặc điểm	Ít thể hiện cảm xúc	Biểu hiện vô cảm đáng lưu ý
Tính ổn định	Thường là đặc điểm tương đối ổn định	Có thể xuất hiện hoặc tăng lên rõ rệt so với trước
Sở thích	Vẫn có thể yêu thích và tận hưởng những điều mình quan tâm	Có thể giảm hứng thú với nhiều hoạt động
Cảm xúc	Vẫn có cảm xúc nhưng ít biểu lộ ra ngoài	Có thể cảm thấy trống rỗng hoặc giảm phản ứng cảm xúc
Quan hệ xã hội	Vẫn duy trì các mối quan hệ phù hợp	Có thể ngày càng thu mình, giảm tương tác
Ảnh hưởng cuộc sống	Thường không gây ảnh hưởng đáng kể	Có thể ảnh hưởng đến học tập, công việc và các mối quan hệ

Vì vậy, khi tìm hiểu dấu hiệu nhận biết bệnh vô cảm, điều quan trọng không phải chỉ là một hành vi riêng lẻ mà là sự thay đổi kéo dài, mức độ ảnh hưởng và bối cảnh của mỗi người.

4. Làm thế nào để vượt qua chứng vô cảm?

Vì “vô cảm” có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, cách khắc phục bệnh vô cảm cũng không giống nhau ở tất cả mọi người.

4.1. Quan sát sự thay đổi của bản thân

Thay vì tự gắn nhãn “mình là người vô cảm”, hãy thử quan sát:

Trạng thái này bắt đầu từ khi nào?
Trước đó có sự kiện hoặc giai đoạn căng thẳng nào không?
Những hoạt động nào trước đây từng khiến bạn vui nhưng hiện tại không còn hứng thú?
Tình trạng này có ảnh hưởng đến công việc, học tập hoặc các mối quan hệ không?

Những thông tin này có thể giúp nhận diện vấn đề rõ hơn.

4.2. Duy trì những hoạt động cơ bản

Giấc ngủ tương đối ổn định, vận động phù hợp, ăn uống đầy đủ và duy trì một số hoạt động xã hội có thể hỗ trợ sức khỏe tinh thần.

Không cần ép bản thân phải “vui lên” ngay lập tức. Với người đang mất động lực, những hoạt động nhỏ và có cấu trúc thường thực tế hơn việc đặt ra những thay đổi quá lớn.

4.3. Chia sẻ với người đáng tin cậy

Một cuộc trò chuyện với người thân, bạn bè hoặc người có khả năng lắng nghe có thể giúp một người nhận ra cảm xúc và nhu cầu của mình rõ hơn.

Điều quan trọng là tránh phán xét bằng những câu như “sao bạn vô cảm thế”, “có gì đâu mà buồn” hoặc “phải tích cực lên”.

Sự quan tâm của gia đình giúp người vô cảm học được cách yêu thương.

4.4. Tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn khi cần

Nếu những biểu hiện kéo dài hoặc gây ảnh hưởng đáng kể đến cuộc sống, chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ tâm thần có thể giúp đánh giá nguyên nhân và lựa chọn hướng hỗ trợ phù hợp.

Tùy trường hợp, quá trình hỗ trợ có thể bao gồm tham vấn/tâm lý trị liệu, thay đổi lối sống hoặc điều trị y khoa nếu được bác sĩ xác định có vấn đề sức khỏe cần can thiệp.

5. Khi nào cần tìm kiếm hỗ trợ chuyên môn?

Nếu một người chỉ thỉnh thoảng cảm thấy thờ ơ hoặc muốn ở một mình, chưa nhất thiết đó là vấn đề sức khỏe tâm thần.

Bạn nên cân nhắc tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn khi các biểu hiện kéo dài, ngày càng rõ rệt hoặc bắt đầu ảnh hưởng đến:

Học tập hoặc công việc.
Giấc ngủ và sinh hoạt hằng ngày.
Quan hệ với gia đình, bạn bè.
Khả năng chăm sóc bản thân.
Hứng thú và động lực trong cuộc sống.
Khả năng cảm nhận hoặc kết nối với cảm xúc của chính mình.

Đặc biệt, nếu trạng thái mất hứng thú hoặc trống rỗng đi kèm buồn bã kéo dài, lo âu nghiêm trọng, thay đổi rõ rệt về giấc ngủ hoặc ăn uống, suy giảm chức năng hằng ngày hoặc xuất hiện ý nghĩ tự làm hại bản thân, cần tìm kiếm hỗ trợ chuyên môn càng sớm càng tốt.

Trong những trường hợp có nguy cơ an toàn, cần ưu tiên liên hệ dịch vụ cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất.

Nếu đã thử mọi cách nhưng vẫn không hiệu quả, chúng ta cần đến sự hỗ trợ chuyên nghiệp từ các chuyên gia tâm lý và bác sĩ tâm thần. Phát hiện sớm và can thiệp sớm giúp hạn chế ảnh hưởng đến cuộc sống và mối quan hệ hằng ngày.

Vô cảm có thể liên quan đến rối loạn cảm xúc, rối loạn nhân cách và nhiều tiềm ẩn khác. Nhiều trường hợp bệnh nhân mắc bệnh vô cảm tìm đến sự hỗ trợ chuyên sâu của Safe and Sound, nơi kết hợp giữa chuyên gia tâm lý và bác sỹ tâm thần. Điều này đã giúp họ nhận diện cảm xúc bản thân, hiểu mình hơn để hiểu người khác hơn.

Với sự phối hợp giữa Bác sĩ Tâm thần - Chuyên gia tâm lý và ứng dụng Công nghệ trong chăm sóc sức khỏe tinh thần, dịch vụ tư vấn/tham vấn Safe and Sound tự hào tiên phong hỗ trợ bạn “Tự phát hiện sớm - Sơ cứu cảm xúc tức thời - Hỗ trợ đồng hành dài hạn”.

Nếu bạn nghi ngờ mình gặp vấn đề tâm lý, hoặc muốn biết thêm thông tin về dịch vụ tham vấn - tư vấn tâm lý, bạn có thể liên hệ tới HOTLINE 0964 778 911 (Điện thoại/Zalo, 24/7) để được giải đáp và hỗ trợ trong thời gian sớm nhất!

CÁCH THỨC ĐẶT LỊCH HẸN tham vấn/tư vấn trực tuyến hoặc trực tiếp với chuyên gia